يوسف از شمال كشور
يكي از مهمترين نكاتي كه درباره سريال تلويزيوني يوسف پيامبر از همان ابتدا كنجكاو برانگيز بود، تركيب بازيگران اين سريال و بخصوص بازيگران نقش حضرت يوسف (ع) در اين سريال بود. حساسيت نسبت به اين نقش بيش از انتخاب نقشهاي ديگر و حتي نقش زليخا بود. اولين و بديهيترين تصوري كه هر مخاطبي از اين سريال تلويزيوني دارد، انتخاب بازيگري خوشچهره براي نقش حضرت يوسف بود، اما اين مساله خلاف اعتقاد سازندگان اين سريال بود و آنها با بيان اين مساله كه منظور از زيبايي حضرت يوسف بيشتر يك زيبايي معنوي بوده، دست به انتخابي زدند كه تا همين حالا هم كه بازيگر نقش جواني حضرت يوسف بازي خود را آغاز نكرده، حضور « مصطفي زماني» در اين نقش اما و اگرهاي فراواني را به دنبال داشته است.
نقش جواني حضرت يوسف نيز توسط مصطفي زماني ايفا شد. انتخاب مصطفي زماني براي نقش حضرت يوسف نيز جالب و شنيدني است، او اهل فريدونكنار است و روزي به همراه يكي از دوستان خود به دفتر سريال يوسف مراجعه ميكند. دوست او علاقهمند بوده تا براي ايفاي نقش در اين سريال تست بازيگري بدهد.
مصطفي زماني هم به طور اتفاقي تست ميدهد و از ميان علاقمندان فراواني كه براي اين منظور به سريال يوسف آمده بودند، زماني براي ايفاي نقش در اين سريال انتخاب ميشود. پس از عقد قرارداد نيز براي او كلاسهاي بازيگري به شكل خصوصي برگزار و حتي با صرف هزينهاي او در كلاسهاي بدنسازي ثبت نام ميكند تا براي ايفاي اين نقش آماده تر شود. زماني كه شاهين اقبال بر شانه او نشست و او را به سمت تخت عزيزي مصر راهنمايي كرد، در زمان انتخاب شدن براي ايفاي اين نقش، دانشجوي رشته كارشناسي مديريت صنعتي در ساري بود و در دانشكده، در يك يا دو تئاتر به عنوان بازيگر حضور يافته بود و مدتي نيز به عنوان حسابدار در يك شركت خصوصي فعاليت كرده بود. انتخاب او براي نقش يوسف زماني اتفاق افتاد كه هنوز بازيگر مياني نقش يوسف انتخاب نشده بود. وقتي زماني متوجه عدم انتخاب بازيگر نقش نوجواني يوسف ميشود، با معرفي پسرخاله خود حسين جعفري به دست اندركاران سريال يوسف، قدمي جدي در حل مشكل سازندگان اين سريال برمي دارد و به اين ترتيب كار انتخاب بازيگران يوسف عملا به پاياني خوش ميرسد.
زماني اين روزها بر اساس قراردادي كه با سريال تلويزيوني يوسف دارد، متعهد شده تا بعد از پايان پخش سريال يوسف، در هيچ اثر نمايشي حاضر نشود. علت اين قرارداد نيز اين است كه به احتمال زياد حضور او در كارهاي مشابه باور پذيري مخاطب را نسبت به اين نقش كمرنگ ميكند. از اين بازيگر جوان جز چند مصاحبه كوتاه تاكنون مطلبي منتشر نشده، اما شايد بد نباشد به بخشهايي از تنها مصاحبه طولاني او كه در همان روزهاي حضور در سريال يوسف، در سايت خبري سيما فيلم منتشر شد اشاره كنيم. مصاحبهاي كه در آن زماني ميگويد: «برخي عوامل اصلي كارسعي درانتخاب يكي ازبازيگران حرفهاي داشتند. حتي مدتي دنبال يك بازيگرخارجي گشتند. ولي همه ما ميدانيم كه تجربه ساخت فيلم مصائب مسيح توسط مل گيبسون ثابت كرد ايفاگرنقش پيامبر بايد يك بازيگر ناشناخته باشد، آدمي كه روي او ذهنيت خاصي وجود ندارد. به هرحال از آنجا كه بازيگري براي من آنقدراهميت نداشت كه به خاطرآن ازهمه چيزبگذرم، باهمه اينها كنارآمدم. من به مفهوم واقعي عاشق بازيگري و شهرت نبودم، به هرحال يا بازي ميكردم يا نميكردم.» وقتي هم « آرزو شهبازي» مصاحبه كننده از او سوال ميكند، «فكرمي كنيد چهره تان چه ويژگي خاصي براي ايفاي اين نقش داشته است؟» او پاسخ ميدهد: « قضيه يوسف يك قضيه باطني است. زيبايي ظاهري با توجه به زاويه ديد مردم تغييرپيدا ميكند. پس مطلق بودن را بايد دراين زمينه كنارگذاشت و ديگر اين كه بعضي چهرهها هستند كه بدون داشتن زيبايي ظاهري صميميت دارند. آدمها با آنها احساس نزديكي ميكند و اين به انسانيت آدمها برميگردد.
فكرمي كنم كارگردان بيشتر دنبال همين بوده است كه از اين نظر تا حدودي به خودم مطمئن هستم، به اضافه يك زيبايي ظاهري كه البته درگريم بسياري ازجذابيتهاي چهره پوشانده شده است. در واقع زيبايي در اينجا براساس فضاي پيرامون تعيين ميشود. براساس گريم فراعنه مصر وآدمهاي دور و براست كه زيبايي يوسف برجسته شود. ازطرفي بايد اين چهره براي مردم باورپذير ميشد، اما خب كانديداهاي ديگري هم بودند كه چهرههاي بسيارزيبايي داشتند اما آن انرژي دروني را كه كارگردان دنبالش بود نداشتند وگرنه من خودم را ازنظرزيبايي درحد آدمهاي معمولي ميبينم.»
اگرچه انتخاب اين بازيگر جوان به عنوان ايفاگر نقش يوسف حرف و حديثها و حتي آنگونه كه خود زماني تلويحا اشاره كرده، مخالفتهايي را در پروژه به دنبال داشت، اما درباره بازيگر نقش زليخا حرف و حديث چنداني وجود نداشت و كتايون رياحي براي چنين نقشي انتخاب معقولي به نظر ميرسيد؛ البته سريال يوسف بر خلاف ديگر سريالهاي تاريخي در زمينه انتخاب بازيگر اعتقاد چنداني به حضور بازيگران حرفهاي نداشت و شايد كمتر از ده بازيگر حرفهاي در آن ايفاي نقش كردند كه جعفر دهقان، محمود پاك نيت، پروانه معصومي، جهانبخش سلطاني، علي طالب لو، پرويز فلاحي پور و... برخي از اين بازيگران هستند وبراي ساير نقشها بازيگراني غير حرفهاي انتخاب شدند، اما قضاوت نهايي درباره بازيهاي آنها نيز با توجه به پخش نشدن قسمتهايي كه با حضور اين بازيگران ساخته شده، ميتواند در زماني ديگر نتيجه بهتري به دنبال داشته باشد.
دوستان مطبوعاتي ام مي گفتند اهل مصاحبه نيستيد؟
راستش مدت زيادي هست که مصاحبه نکرده ام...
*خوب اينکه نکته خوبي نيست که با رسانه ها ارتباط نداريد؟
نه اينکه مصاحبه نکنم ...بلکه انتخاب نشريه برايم بسيار مهم است چرا که ديده ام در برخي مصاحبه ها دخل و تصرف صورت مي گيرد و برخي حرف ها عوض مي شوند.
با اين اوصاف پس اهل مصاحبه هستيد؟
بله من يک مصاحبه مفصل با نشريه رويش انجام دادم و عکس خاصي هم براي روي جلد آن آماده کرديم و بسياري حرف ها را در آنجا زده ام که ديگر نيازي نيست تکرار شوند مي تواند منبع خوبي باشد.
چرا در سريال اينقدر چهره تان را عوض کرده اند
نظر کارگردان اين بود.وقتي به من گفتند که انتخاب شدم تصور کردم بخاطر رنگ چشمهايم مرا قبول کردند در حاليکه کارگردان تست گريم من را با لنز قهوه اي پسنديده بود. مو و چشم هايم را تيره کرده اند تا به چهره ام معصوميت ببخشند
شما چند سال داريد .. اهل کجاييد
24 سال و اهل فريدون کنار هستم .
براي انتخاب يوسف هر روز اخبار مختلفي منتشر مي شد يادتان هست ازبين چند کانديدا براي اين نقش انتخاب شديد ؟
اطلاع داشتم براي نقش يوسف تست مي گيرند. حتي يک بار ازجلوي دفتراين پروژه رد شدم، اما نرفتم تست بدهم. هفته بعد يکي ازدوستانم عکس مرا به آقاي سلحشورنشان داده بود و با پيشنهاد او 7 ارديبهشت 83 اولين تست را دادم و3 روزبعد دو تا ازسکانس هاي سريال را ازمن تست گرفتند که بعدها فهميدم سخت ترين سکانس ها بوده است. پس ازيک ماه، تست گريم دادم بعد با من قرارداد بستند با اين شرط که اگرکانديداي بهتري پيدا شد، با نظرکارگردان من کناربروم. تا آنجا که اطلاع دارم ازحدود 3 هزارنفرتست گرفتند و زماني من را انتخاب کردند، گفتند تنها کانديدايي هستي که روي آن اتفاق نظردارند. ازتاريخ عقد قرارداد يعني تيرماه 83 تا شروع فيلمبرداري دراوايل بهمن همان سال، شرايط بسيارسختي داشتم. برخي عوامل اصلي کارسعي درانتخاب يکي ازبازيگران حرفه اي داشتند. حتي مدتي دنبال يک بازيگرخارجي گشتند. ولي همه ما مي دانيم که تجربه ساخت فيلم مصائب مسيح توسط مل گيبسون ثابت کرد ايفاگرنقش پيامبربايد يک بازيگرناشناخته باشد. آدمي که روي او ذهنيت خاصي وجود ندارد. به هرحال ازآنجا که بازيگري براي من آنقدراهميت نداشت که به خاطرآن ازهمه چيزبگذرم، باهمه اينها کنارآمدم. من به مفهوم واقعي عاشق بازيگري وشهرت نبودم، به هرحال يا بازي مي کردم يا نمي کردم.با جلساتي که گذاشتند وحمايت هاي آقاي سلحشور رفتم جلوي دوربين پس ازيک هفته هم بازيگرثابت اين نقش شدم. الان هم حدود يک سال است کارمي کنم.
از نظرخودتان هم بهترين گزينه بوديد ؟
من حس مي کنم اين نقش نيازبه کسي دارد که بدون توجه به دوربين وعوامل پشت صحنه حرف بزند که اين کارسختي است. آنهايي که حرفه اي هستند نا خودآگاه مجبورند به اين چيزها توجه کنند. صحنه هايي بود که احساس مي کردم فقط بايد با دلم حرف بزنم . خيلي جاها من اصلاً به کاراکترفکرنمي کردم. او را بازي نمي کردم، خودم بودم. حس مي کنم براي اين کارنيازبه آن داريم که درونمان را قوي کرده باشيم ومن اين کاررا پيشترانجام داده بودم. شايد به خاطرنوع زندگي اي که خداوند برايم رقم زده است. البته به نظرمن يک بازيگرحرفه اي نمي تواند اين نقش رابراي مردم ارائه کند. من براي مردم بازي مي کنم. اصولاً نقش پيامبر را بايد براي مردم بازي کرد.
دستمزدتان چقدر بود؟
(با خنده) اين مسايل را نمي توانم بگويم .. ولي رقم زيادي نبود .
کار با سلحشور چگونه بود ايا حاضريد دوباره با او کار کنيد؟
من حتما در اولين فرصت نسبت به او اداي دين مي کنم ....آقاي سلحشورترجيح مي داد کار براساس ديد ايشان پيش برود نه بازيگر.
چند بار فيلمنامه را خوانده ايد؟
حدود 13 بار.
دراين زمينه مطالعه ديني هم داشتيد؟
مطالعه ي ديني زيادي نداشتم. اما کتابهاي مختلفي خواندم ازجمله خود قرآن. ازطرفي فيلمنامه براساس شرايط نوشته مي شود نه واقعيت. بين آنچه درفيلمنامه هست و آنچه ممکن است با مطالعه عميق به دست بيايد، گاه دوگانگي وجود دارد که عوض کردنش سخت است. واقعيت گاه باورپذيرنيست. مثل واقعيت رو گرداندن يوسف از زيباترين زن مصر. بايد آن را به ذهن مردم جامعه نزديک کرد، به مردمي که داراي طبيعت وغريزه انساني هستند. من سعي کردم فيلمنامه نوشته شده را به خودم بقبولانم.
پيش از شروع فيلمبرداري چقدر تمرين داشتيد؟
درمدت 6 ماه قبل از فيلمبرداري، دو تا معلم بازيگري و يک مربي سوارکاري به صورت خصوصي داشتم. آقاي داوود دانشور يکي ازاستادان بازيگري ام بود که من آشنايي با تئوري سينما را مديون او هستم. شمشيربازي را هم با خود کارگردان تمرين کرديم.
اولين صحنه اي که بازي کرديدکدام صحنه بود؟
اولين صحنه داخلي زندان بود که خبري براي من مي آورند مبني براين که زليخا دستور داده شما را شکنجه کنند. اين اولين پلاني بود که بازي کردم.
دراين مدت با عوامل مشکلي نداشته ايد؟
بعضي ها بودند که الان نيستند وخيلي دلشان نمي خواست که من اين نقش را بازي کنم. آنها اغلب سينمايي بودند. البته من اوايل آدم بسيارخشکي بودم. فکرمي کردم اگر روابطم بيش از يک سلام وعليک باشد ممکن است اين تصورپيش بيايد که به خاطرگرفتن نقش حاضرم اخلاقم را زير پا بگذارم و اين موجب ناراحتي خيلي ها شده بود. اما الان به همه ي آنها احترام مي گذارم.
بازيگر نقش کودکي يوسف هم با شما نسبت فاميلي دارد. او چگونه انتخاب شد؟
بله، پسرعمه ي من است. پس ازحدود 2 سال همديگررا دريک مجلس عروسي ديديم و من حس کردم آن معصوميتي که اينها دنبالش هستند درچهره ي اوهست. همان جا چند تا ديالوگ به او دادم که خيلي خوب جواب داد وگفت بازيگراول استان مازندران بوده است. به اين ترتيب او را معرفي کردم و با تستي که ازاو گرفتند، ظرف 3 روزجلوي دوربين رفت.
پيش از اين پروژه مشغول چه کاري بوديد؟
دررشته مديريت صنعتي دانشگاه غيرانتفاعي تحصيل مي کردم و حسابدار يک شرکت کوچک بودم.
تجربه ي سينمايي هم داشتيد؟
نه. فقط چند بارتئاترهاي مدرسه و دانشگاه بازي کرده بودم.
پيشنهاد ديگري نداشتيد؟
قبل ازيوسف 3 تا کارسينمايي به من پيشنهاد شد که هرسه تجاري بودند. شايد هم بدم نمي آمد بازي کنم. اما روز آخر بازيگر ديگري را انتخاب کردند. حتي يک بارکه براي بستن قرارداد رفته بودم، گفتند ما با فلاني قرارداد بسته ايم درحالي که به من قول داده بودند. خيلي اذيت شدم. حتي به جرأت مي توانم بگويم ازتيرماه 83 که قرارداد اوليه را براي يوسف بستم تا موقعي که جلوي دوربين رفتم، سخت ترين روزهاي زندگي من بود. واقعاً دلم مي خواهد به آنهايي که درعالم سينما جايگاه بالايي پيدا کرده اند بگويم: اگربخواهند رسم دنيا را به نا حق به هم بريزند، ازهمان جا که هستند زمين مي خورند. من با همه ي سختي ها ازکسي گله مند نيستم و حاضرنبودم به خاطر پذيرفتن اين نقش، پا روي اصول اخلاقي و زندگي ام بگذارم.
بعد از يوسف دلتان مي خواهد چه نقشي را بازي کنيد؟
دوست دارم نقش يکي ازرجال بزرگ ايراني با تفکرات ايراني را بازي کنم.
